Richard De Bodt was een van de Vlaamse bewakers van het Breendonkkamp, nabij Mechelen. Dat kamp hield gevangenen vast tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. De informatie die beschikbaar is, schetst vooral hoe De Bodt en zijn collega Fernand Wyss in die omgeving opereerden. Over wat er na de oorlog met De Bodt is gebeurd, is in de bronnen die we hebben echter niets terug te vinden.
Volgens de berichtgeving die we hebben ingezien, sloot De Bodt zich aan bij het nazisme uit ideologische overtuiging. Hij wordt omschreven als een sluwe sadist. Fernand Wyss trad volgens dezelfde bronnen toe tot de SS, deels uit avontuurlijkheid en omwille van betere voeding. Hij wordt beschreven als driftig en brutaal. Beide mannen konden in het kamp tijdens de bezetting handelen zonder dat hun gedrag werd bestraft. Het verschil in motivatie tussen beide bewakers, van overtuiging bij De Bodt tot zoektocht naar avontuur en voordeel bij Wyss, maakt duidelijk dat niet elke bewaker dezelfde drijfveren had, maar dat hun optreden in dezelfde omgeving samenkwam.
Die straffeloosheid is een belangrijk element van het verhaal. Het kamp functioneerde in een situatie waarin er geen controle of sanctie was op het optreden van de bewakers. De profielen van de bewakers, zoals die in een HLN-dossier zijn beschreven, leggen vooral de nadruk op hun persoonlijkheid en motivatie tijdens de bezetting. Ze laten zien hoe de omgeving van het kamp het gedrag van de mannen mogelijk maakte en nauwelijks begrensde.
Over het vervolg van De Bodts leven ontbreken in de beschikbare informatie gegevens. Er wordt geen melding gemaakt van een proces, een vonnis of een ontsnapping. Ook over een eventuele straf of vrijspraak is niets bekend. Bovendien ontbreken in de notities die we ontvingen concrete namen van rechtbanken, data of verdere getuigenissen die het naoorlogse traject zouden kunnen verduidelijken. Om het lot van De Bodt betrouwbaar te reconstrueren, zijn verificaties nodig bij de Belgische gerechtelijke instanties en in de archieven over oorlogsmisdaden.
Het verhaal raakt ook aan de herinnering aan de laatste gevangenen van het kamp. De broers Dirkx worden genoemd als de laatste geregistreerde gevangenen van Breendonk. Hun aanwezigheid in de bronnen herinnert eraan dat het kamp een concrete plaats van lijden was, waar mensen van hun vrijheid werden beroofd onder het toezicht van mannen als De Bodt en Wyss. Dat contrast tussen de slachtoffers en de bewakers, van wie het naoorlogse lot voorlopig onduidelijk blijft, vormt de kern van de vraag die dit dossier oproept.
Voor de lezer die zich afvraagt wat er na de bevrijding met de Vlaamse bewakers van Breendonk is gebeurd, is het belangrijk om het onderscheid te maken tussen wat bekend is en wat niet. Het optreden van De Bodt en Wyss in het kamp is in de beschikbare bronnen duidelijk omschreven. Hun naoorlogse lot is dat niet. Totdat er bevestigde gegevens uit gerechtelijke of archiefbronnen beschikbaar zijn, blijft het bij de vaststelling dat hun straffeloosheid tijdens de bezetting een feit is, en dat hun verdere levensloop in de notities ontbreekt.
6
