Zeven jaar nadat Oekraïne particuliere ruimtevaartactiviteit wettelijk mogelijk maakte, bouwen Oekraïense ondernemers ondanks de volledige oorlog met Rusland aan een eigen ruimtevaartsector. Ze ontwikkelen raketmotoren, satellieten en eigen ruimteprogramma's. Een nieuwe speler in die sector is het Ukrainian Private Space Agency, een particulier ruimteagentschap dat in 2026 werd opgericht met steun van Oekraïense en Europese investeerders.
De kern van die verandering is een wet van 2 oktober 2019. Het document, aangeduid als nummer 143-IX, werd goedgekeurd door 308 volksvertegenwoordigers in de Verchovna Rada. President Volodymyr Zelensky ondertekende het op 29 oktober van dat jaar, en de nieuwe regels traden op 29 januari 2020 in werking. Voor het eerst sinds de onafhankelijkheid kregen particuliere bedrijven volledige toegang tot ruimtevaartactiviteiten, waaronder de ontwikkeling, het testen en de exploitatie van draagraketten.
Die opening was nodig omdat de Oekraïense ruimtevaart tot dan toe vrijwel uitsluitend in een staatsmodel werkte. Het land beschikt over een groot wetenschappelijk en technisch erfgoed, met raketbouwers in Dnipro, het ontwerpbureau Joezjnoje en de fabriek Joezjmasj, en gespecialiseerd personeel dat aan complexe ruimtetechniek meewerkte. Maar de structuur rond staatsbedrijven, staatsprogramma's en begrotingsfinanciering liet privékapitaal niet op gelijke voet deelnemen. De wet van 2019 veranderde dat. Bedrijven van verschillende eigendomsvormen mogen nu ruimtevaartactiviteiten uitvoeren, waarbij particulieren een meldingsplicht hebben en voor bepaalde operaties, zoals lanceringen, tests en het beheer van satellieten in een baan, speciale vergunningen nodig zijn.
Die liberalisering betekent niet dat iedere ondernemer morgen een raket kan lanceren. De sector blijft strikt gereguleerd. Wel is het staatsmonopolie verdwenen, en daarmee ontstond de juridische basis voor een zogenaamde NewSpace-industrie, waarin initiatief, technologie en investeringen niet alleen van de overheid komen. Een vergelijkbare weg ging de Amerikaanse ruimtevaart eerder op, met bedrijven als SpaceX en Rocket Lab als voorbeelden van hoe privaat kapitaal zelfstandige ruimte-infrastructuur kan opbouwen.
De oorlog heeft het belang van ruimtetechnologie voor Oekraïne sterk vergroot. Satellietbeelden, aardobservatie, geo-analyse en satellietcommunicatie zijn volgens de bronnen uitgegroeid van wetenschappelijke hulpmiddelen tot elementen van nationale veiligheid en economische weerbaarheid. Radarsatellieten kunnen ook 's nachts en door bewolking heen beelden maken. Voor een landbouwland als Oekraïne is dat van direct belang: de data bepalen mede opbrengstvoorspellingen, het beheer van landbouwgrond, logistiek en de bescherming van het milieu.
Toch bleef er een zwakke plek. Oekraïne heeft decennia meegewerkt aan raketten en ruimtevaartuigen, maar er ontstond nooit een volwaardige nationale satellietconstellatie die het land zelfstandig en permanent van gegevens kon voorzien. Het land lanceerde in de loop der jaren eigen aardobservatiesatellieten, de laatste uit de Sitsj-2-serie, de Sitsj-2-30, in januari 2022. Dat programma leverde echter niet de duurzame ontwikkeling van een eigen observatiesysteem op die werd beoogd.
Tijdens de oorlog kreeg Oekraïne toegang tot moderne satellietgegevens via internationale partners. Bekend werd het project Volkssatelliet, waarvoor de stichting van Serhij Prytoela in augustus 2022 een overeenkomst sloot met het Finse bedrijf ICEYE. Die samenwerking gaf Oekraïne toegang tot radarobservatie vanuit de ruimte. In januari 2026 kondigde ICEYE aan de samenwerking met de Oekraïense partij verder uit te breiden. Dat is belangrijke steun, maar ze maakt ook duidelijk dat toegang tot andermans infrastructuur iets anders is dan het bezit van een eigen systeem.
Op 16 juli 2026 werd, midden in de oorlog, het Ukrainian Private Space Agency opgericht, afgekort UPSA. Achter het project staat een niet-openbare groep Oekraïense en Europese investeerders. Het agentschap is opgezet als particulier initiatief en valt onder de structuur van Haydamax. Het doel is om in Oekraïne zelfstandige competenties op te bouwen op het gebied van ruimtetechnologie, dataverwerking en toekomstige ruimte-infrastructuur. UPSA is geen overheidsinstantie en wil het Oekraïense staatsruimteagentschap niet vervangen. Het gaat om een ander model, waarbij particulier initiatief een rol speelt naast de staat.
24