Het kamp van Breendonk, vlak bij Mechelen, was tijdens de Duitse bezetting van België een plaats waar gevangenen op brutale wijze werden behandeld. Die behandeling is goed gedocumenteerd en vormt vandaag een van de donkerste hoofdstukken uit de oorlogsgeschiedenis van het land.
Opvallend in de verhalen over het kamp zijn de twee Vlaamse bewakers Fernand Wyss en Richard De Bodt. Ze waren actief in een omgeving die, volgens de beschikbare informatie, zonder wetten functioneerde. Daardoor bleven ze in die periode ongestraft voor wat ze deden. Het gebrek aan elke vorm van toezicht of rechtsgang was dus geen bijkomstigheid, maar een kenmerk van het regime dat in Breendonk heerste.
Wyss trad toe tot de SS, naar eigen zeggen deels uit avontuurlijkheid en omdat het eten er beter was. Hij wordt beschreven als een heethoofdige bruut, iemand die vooral door impulsief en lichamelijk geweld opviel. De Bodt zou daarentegen uit ideologische overtuiging voor het nazisme hebben gekozen. Hij wordt getypeerd als een sluwe sadist, een man die zijn geweld berekend en planmatig inzette. Het verschil in motivatie tussen beide mannen laat zien dat ook Vlamingen zich op heel uiteenlopende gronden bij het Duitse bezettingsregime aansloten, van materiële overwegingen tot een politieke wereldbeschouwing.
De profielen van beide bewakers zijn gebaseerd op een reportage van HLN. Die reportage schetst het beeld van mannen die, zonder enige vorm van toezicht of gevolgen, een regime van geweld in stand hielden. Juist dat gebrek aan verantwoording maakt de geschiedenis van Breendonk tot een blijvende waarschuwing over wat er gebeurt wanneer macht zich onttrekt aan elke controle.
Over de precieze start- en einddatum van het gebruik van het kamp als gevangenis zijn in de beschikbare informatie geen gegevens opgenomen. Wel wordt de gebroeders Dirkx genoemd als de laatste geregistreerde gevangenen van het kamp. Hun naam verbindt de geschiedenis van Breendonk met het moment waarop het kamp zijn functie verloor. Voor wie de chronologie van het kamp wil reconstrueren, blijft die einddatum dus een belangrijk, maar voorlopig onbeantwoord punt.
6
